Melkerhei runt een hoevewinkel van 7 tot 21 uur, zes dagen per week — zonder één kassier

Bewust klein, bewust anders

Melkerhei is in de eerste plaats een melkveebedrijf. "We hebben 75 koeien, wat niet veel is," vertelt Martine. "Om een leefbaar bedrijf te houden moesten we ofwel uitbreiden — de meeste melkveebedrijven zitten aan honderden tot duizend koeien — ofwel verbreden. Wij kozen voor verbreden: zelf onze zuivel maken." Boter, yoghurt, platte kaas, harde en jonge kazen: alles ontstaat op de boerderij, op een paar meter van de melkinstallatie. "Met 75 koeien kunnen onze koeien nog buiten grazen. Met duizenden lukt dat niet meer, en dat wilden wij helemaal niet. Wij willen autonoom zijn."

Die zuivel verkocht Martine jarenlang in een foodtruck aan de hoeve, op vrijdag en zaterdag. Tot de klanten zelf de volgende stap aankondigden. "Je hoorde het telkens opnieuw: kunnen jullie niet langer openblijven? Verkopen jullie ook geen bloem, groenten, fruit, vlees? Zo is die bal aan het rollen gegaan. Het is belangrijk dat je naar je klanten luistert."

De keuze voor één partner

Voor het kassasysteem ging de familie kijken bij Hoeve van Elven, waar de Tilroy self-checkout al draaide.  — het bezoek dat Martine omschrijft als het moment waarop een wereld openging. De keuze was snel gemaakt. "We hebben bewust volledig voor Tilroy gekozen, als totaaloplossing. Eén partij is het gemakkelijkst: dan ben je beter ondersteund als er iets is."

De werking is bewust eenvoudig gehouden. Klanten doen hun boodschappen, leggen alles op de werkbank aan de self-checkout en scannen hun producten met de handscanner of via de vaste scanner onder het toestel. Betalen gebeurt elektronisch, met kaart of gsm. "Geen munten, geen cash."

Bij de opening, eind 2024, stond er voor alle zekerheid drie maanden lang iemand stand-by om klanten op weg te helpen. "Dat is allemaal niet nodig geweest. Klanten zijn cleverder dan wij denken," lacht Martine. Ook het cliché over oudere klanten veegt ze van tafel: "Ik vind het geweldig als ik in de winkel zie dat iemand die ouder is aan iemand jonger uitlegt hoe het moet. Laat mensen trots zijn op wat ze kunnen, betuttelen moet je ze niet."

Vertrouwen werkt in twee richtingen

Een winkel zonder toezicht, betaalt iedereen dan wel netjes? Martine is er duidelijk over. "Als je mensen het vertrouwen geeft om hun ding te doen, krijg je dat enorm terug. Klanten zeggen ons vaak hoe fijn het is om hier te winkelen. Er zijn zelfs mensen die iemand vóór hen terugroepen omdat die vergat te betalen."

Er hangen camera's, en de dorpsgemeenschap zorgt voor sociale controle. Maar controle blijkt vooral bevestiging. "Bij ons staan kannetjes olijfolie van 55 en 90 euro. Als er daar plots een paar weg zijn, zoomen we even in op de camerabeelden en dan zien we: perfect afgehandeld."

Het mooiste bewijs kwam met Pasen, kort na de opening. Martine stelde zich met de foodtruck naast de winkel op om kaasschotels op maat samen te stellen, zoals vroeger. "De mensen gingen mij gewoon voorbij. Ik wist eerst niet wat er gebeurde, maar eigenlijk was dat dé bevestiging: klanten winkelen graag anoniem, op hun eigen tempo. We hadden de goede weg ingeslagen."

Duizenden producten, één systeem

Chez Meme is intussen veel meer dan een zuivelwinkel. "Je kunt hier binnenkomen en je avondeten samenstellen: aardappelen, vlees, vis, groenten, fruit, bloem. Alles behalve wc-papier eigenlijk," zegt Martine. De aardappelboer zit op geen vijf kilometer, de vleesboeren op vijf à zes, en via de coöperatie Kortom Leuven wordt de winkel twee keer per week aangevuld door boeren uit de ruimere regio.

Al die producten, duizenden intussen, zitten in Tilroy. Elke producent levert met barcode aan; enkel losse groenten en fruit duiden klanten aan op het scherm. "Het eerste jaar was dat invoeren een klus. Nu is dat piece of cake." En het systeem geeft meer terug dan een kassaticket: "We kunnen heel veel statistieken trekken. Er zit nog veel meer in Tilroy dan wat wij vandaag gebruiken. Het zit knap in elkaar."

De verademing

Het grootste verschil? Voor Martine is dat de vrijheid. "Tilroy was echt cruciaal om de stap naar de hoevewinkel te zetten. Wij wilden niet zelf aan de kassa staan, en het moest gemakkelijk zijn voor de klant." Waar ze vroeger verplicht in de foodtruck stond, druk of niet, vult ze nu de rekken aan wanneer het haar uitkomt — samen met een ploegje flexijobbers op de drukke vrijdagen en zaterdagen. "Ik zeg het regelmatig tegen mijn man en mijn zoon: wat een verademing, die winkel. Soms ben ik er tot negen uur 's avonds bezig, maar dan omdat ik dat wíl doen. Als een van de kleinkinderen langskomt, kan ik daarmee bezig zijn. Dat is een heel andere manier van werken."

Aan een klassieke kassa denkt ze geen seconde meer. "Geen haar op mijn hoofd dat eraan denkt om hier een kassa met een kassier te zetten. De klanten zouden ervan verschieten." En de cijfers volgen: de verkoop van de eigen zuivel is toegenomen sinds de winkel er is, voor Martine puur een kwestie van toegankelijkheid. Klanten komen intussen van meer dan vijftig kilometer ver, onder meer voor de rauwe melk.

Aan collega-boeren die twijfelen over een zelfscanwinkel heeft ze een kort antwoord, dat ze al meermaals letterlijk gaf: "Zou ik het opnieuw doen? Zonder twijfel."

Klaar voor het volgende hoofdstuk

Melkerhei kijkt altijd vijf jaar vooruit. Vandaag verwerkt het gezin het grootste deel van de eigen melk zelf; de ambitie is om binnen enkele jaren naar honderd procent te gaan, met een nieuwe verwerkingsruimte en extra machines. Zo bepaalt de familie zelf de prijs van elke liter melk. De korte keten, tot in de laatste druppel. En terwijl de kazen rijpen en de koeien buiten grazen, draait Chez Meme gewoon door. Van 7 tot 21 uur. Zonder kassier.